(Éire; A. Ireland - Ailen; cg. Ái Nhĩ Lan), quốc gia ở phía tây Châu Âu, chiếm phần lớn đảo Ailen (Ireland), ở Đại Tây Dương. Giáp Bắc Ailen thuộc Anh, Kênh Bắc (North Channel), kênh Xanh Gioocgiơ (Saint George's Channel), biển Ailen, Xentich (Celtic), Đại Tây Dương. Diện tích 70,273 nghìn km². Dân số 3,969 triệu (2003). Dân thành thị 58%. Phần lớn là người Ailen. Ngôn ngữ chính thức: tiếng Ailen, Anh. Tôn giáo: đạo Thiên Chúa 91,6%. Đứng đầu Chính phủ là thủ tướng. Đứng đầu Nhà nước là tổng thống. Cơ quan lập pháp là Quốc hội gồm hai viện (Thượng nghị viện và Hạ nghị viện). Phân chia hành chính: 26 quận. Thủ đô: Đublin (Dublin; 481 nghìn). Các thành phố chính: Oatơfơt (Waterford; 43 nghìn dân), Laimơric (Limerick; 52 nghìn dân), Cooc (Cork; 127 nghìn dân).

Bờ biển dài 1.228 km, phía đông A bằng phẳng, phía nam có vũng, vịnh nhỏ, phía tây bị chia cắt mạnh, có nhiều vịnh lớn. Trung tâm là đồng bằng. Vùng phía nam có khối núi cao đến 1.000 m [núi Carantuohin (Carrantuohill) 1.041 m]. Khí hậu: ôn đới hải dương, nhiệt độ trung bình tháng giêng 5 - 8 ^oC, tháng bảy 14 - 16 ^oC. Lượng mưa trung bình 700 - 1.500 mm/năm, vùng núi 2.000 mm/năm. Mạng lưới sông dày đặc, sông lớn nhất Sanơn (Shannon), nhiều hồ và đầm lầy. Thảm thực vật: đồng cỏ, rừng sồi, thông. Khoáng sản: than bùn, than đá.

A là nước công - nông nghiệp, chịu ảnh hưởng nhiều của tư bản Anh (tài chính và công nghiệp), Hoa Kì và Đức. Nông nghiệp chiếm 5,3% GDP và 9,2% lao động. Công nghiệp chiếm 39,7% GDP và 23,7% lao động. GNP đầu người 18.710 USD (1998). GDP đầu người 40.610 USD (2005). Sản phẩm nông nghiệp chính (1998): củ cải đường 1,4 triệu tấn, lúa mạch 1 triệu tấn, lúa mì 673 nghìn tấn, khoai tây 482 nghìn tấn, sữa 51,9 triệu hectôlít. Chăn nuôi: cừu 8,3 triệu con, trâu bò 7,8 triệu con, lợn 1,8 triệu con. Gỗ tròn 2,1 triệu m³. Cá đánh bắt 332 nghìn tấn. Sản phẩm công nghiệp: khai thác thạch cao 477 nghìn tấn, kẽm 194,8 nghìn tấn. Sản xuất máy văn phòng và máy tính 2,16 tỉ pao Ailen (£Ir), hoá chất cơ bản 2,1 tỉ £Ir, dược phẩm 884 triệu £Ir. Năng lượng: điện 17,878 tỉ kW.h, than 2,4 triệu tấn, khí tự nhiên 2,5 tỉ m³. Giao thông: đường sắt 1,947 nghìn km, đường bộ 92,5 nghìn km (rải nhựa 94%), đường thuỷ nội địa 500 km, các hải cảng chính: Đublin (Dublin), Cooc (Cork). Xuất khẩu (1996): 30 tỉ £Ir (máy móc và thiết bị vận tải 34,7%, hoá chất 22,2%, lương thực 13,7%, hàng công nghiệp 4,5%); bạn hàng chính: Anh 21,9%, Đức 12,9%, Hoa Kì 9,3%, Pháp 8,2%. Nhập khẩu: 22,4 tỉ £Ir (máy móc và thiết bị vận tải 42%, hoá chất 12,3%, hàng công nghiệp 10,8%, lương thực 6,9%, dầu mỏ 3,7%); bạn hàng chính: Anh 31,9%, Hoa Kì 15,4%, Đức 6,8%, Nhật Bản 5,4%, Xingapo 4,4%, Pháp 3,9%, Hà Lan 3%. Đơn vị tiền tệ: pao Ailen (Irish Pound; £Ir). Tỉ giá hối đoái: 1 £Ir = 1,11 USD (10.2000).

Từ thế kỉ 4 tCn., các tộc người Xentơ (Celtes) đã đến cư trú ở đảo Ailen. Đạo Kitô du nhập vào thế kỉ 5. Từ thế kỉ 12 đến thế kỉ 17, lãnh thổ A từng bước bị người Anh xâm chiếm. Thời cải cách tôn giáo, A vẫn giữ tôn giáo cũ (Công giáo), bị triều đình Anh theo Tân giáo khủng bố. Năm 1800, A chính thức sáp nhập vào Vương quốc Anh. Suốt thế kỉ 19, phong trào đấu tranh đòi tự trị lên mạnh. Năm 1921, Anh phải thừa nhận quyền tự trị của A, và A trở thành một quốc gia tự do (trừ miền Bắc vẫn thuộc Anh). Năm 1949, thiết lập chế độ cộng hoà. Một bộ phận những người theo Công giáo và tổ chức Quân đội Cộng hoà Ailen vẫn tiếp tục đấu tranh cho thống nhất đất nước.

Ngày Quốc khánh 17.3. Thành viên Liên hợp quốc từ 14.12.1955, Khối Thị trường Chung Châu Âu [EEC; nay là Liên hiệp Châu Âu (EU)] từ 1.1973. Thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam từ 5.4.1996.

Ailen